Thesis

نقد بلاغی شعر دفاع مقدس

Download full textFree with an account; signing up with Google takes seconds

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

شعر دفاع مقدس به آن دسته از شعرهای جنگ اطلاق می شود که در آن ها به دیده تقدس به دفاع مردمیِ ایرانیان در مقابل جنگ تحمیلیِ هشت ساله عراق علیه ایران نگریسته شده است. این شعر در طول حیات سی ساله خود حجم زیادی از اشعار فارسی را به خود اختصاص داده است. رساله حاضر در پی پاسخ به این پرسش است که شعر دفاع مقدس از نظر فنی و بلاغی در چه سطحی قرار دارد و نقاط ضعف و قوّت آن کدام است. نخستین سروده های دفاع مقدس به منظور تهییج مردم به پایداری در مقابل دشمن سروده می شد و عام بودن مخاطب اقتضا می کرد که شاعران، به بیان مستقیم رو بیاورند و مفاهیم ذهنی خود را کمتر در لفافه استعاره ها، تشبیه ها، کنایه ها و دیگر آرایه های دیریاب و مخیّل عرضه کنند. در این سروده ها شاعران غالباً به «چه گفتن» بیشتر از «چگونه گفتن» می اندیشیدند. عام بودن مخاطب، اقتضای زمان و دیگر عوامل باعث شده است که در این سروده ها تخیّل- که عنصر اصلی در شعر است- ضعیف باشد. در سال های آغازین جنگ شاعر تصاویر شعری خود را از واقعیت ها می گرفت و آنچه را شنیده یا در میدان جنگ به چشم خود دیده در قالب سروده های مهیّج گزارش می کرد؛ بنابراین بازآفرینی واقعیت های جنگ در سروده های این دوره، از بُعد تخیّلی صرف خارج شده و بیشتر جنبه عینی و واقعی به خود گرفته است. در سال های میانی جنگ، شاعران جوان انقلاب با کسب تجربه هایی شعر دفاع مقدس را از نظر تصویرسازی های بدیع و نو به راهی تازه کشاندند؛ مسائل مربوط به جنگ: ایثارگری ها، شهادت ها، مسائل عاطفی خانواده های شهیدان و رزمندگان، تشییع جنازه ها، معنویت جبهه ها، ابزار جنگی و غیره، افق های جدیدی از مضامین شعری را در مقابل دید شاعران دفاع مقدس گشود و آنان با استفاده از این عناصر و ابزارِ تصویرساز، تصاویر شعری ای آفریدند که در ادبیات فارسی مسبوق به سابقه نبوده است. در این دوره، شعر دفاع مقدس درونی تر می شود و شاعر به جای گزارش واقعیت بیرونی جنگ، احساس درونی خود را از این واقعیتِ بیرونی به تصویر می کشد؛ بنابراین شعرهای این دوره، عاطفی تر و تخیلی تر از اشعار سال های آغازین جنگ است. پایان جنگ فرصتی را پدید آورد تا شاعران با تأمل بیشتر به موضوع جنگ بیندیشند. در این دوره عنصر اندیشه در شعر دفاع مقدس تقویت شد و شاعران با طرح پرسش هایی، از اوضاع جامعه پس از جنگ و نادیده گرفتن ارزش های دفاع مقدّس انتقاد کردند. در این انتقادهاست که طنز جای خود را در شعر دفاع مقدّس باز کرد. احساس تألّم شاعر از کم توجّهی به آرمان شهیدان، فراموشی ارزش های دفاع مقدس و حسرت جا ماندن از کاروان شهیدان، شعرهای عاطفی فراوانی را در این دوره پدید آورد. شعر دفاع مقدس از عاطفی ترین شعرها در ادبیات فارسی است. در این شعر بار عاطفی بیش از آنکه بر روی دوش تصاویر شعری نهاده شود، بر دوش واژه ها و بیان عاطفی شاعر نهاده شده است. عمده ترین ضعف و آسیب شعر دفاع مقدس تکرارها و تقلیدهاست که باعث شده است اشعاری با وزن ها، ردیف ها، قافیه-ها، ترکیب ها و تصویرهای شعریِ مشابه در اشعار شاعران مختلف پدید آید و گاهی آن را ملال انگیز بنمایاند.

Supervisors and advisors

حسین صدقی، رحمان مشتاق مهر

Similar theses

Similar items

  • جلوه‌های مبارزاتی سیمای امام رضا (علیه السلام) در شعر دفاع مقدّس

    امام رضا (علیهالسلام) در برابر طاغوت‌های استبدادی و فکری زمانه ایستادگی کرده و آزاداندیشی و آزادی‌خواهی از جلوه‌های پایداری در سیمای مبارزاتی حضرت است. آشنایی شاعران دوران دفاع مقدّس با سیمای مبارزاتی امام رضا (علیهالسلام) و آموزه‌های رضوی مبتنی بر فرهنگ پایداری از رخدادهای اثرگذ

  • رویکرد عارفانۀ شب در شعر دفاع مقدّس

    Article2021ادبیات پایداریمنوچهر اکبری، علیرضا حاجیان نژاد، حکیمه قطبی نژاد

    بین ادبیّات دفاع مقدّس، به ویژه شعر دفاع مقدّس و عرفان، پیوندی نزدیک وجود دارد که این ادّعا با مطالعه و بررسی اشعار دفاع مقدّس قابل اثبات است. با بررسی اشعار دفاع مقدّس، اصطلاحات و مفاهیم عرفانی زیادی را می‌توان از آن‌ها استخراج کرد. یکی از این اصطلاحات، پدیدۀ شب است که خود در عر

  • وجه حماسی در شعر دفاع مقدس با تکیه‌بر سروده‌های محمدرضا عبدالملکیان و عبدالجبار کاکایی

    Article2025ادبیات پایداریمحمد مسکینی، حسن حیدری، محسن ذوالفقاری

    ادبیات پایداری شاخهای از ادبیات معاصر ایران است که با رویدادهای مهم تاریخ معاصر از جمله انقلاب مشروطه، انقلاب اسلامی و هشت سال جنگ تحمیلی گره خورده است. اما بیگمان، هشت سال دفاع مقدس بیشترین و گستردهترین آثار ادبی را در حوزۀ ادبیات پایداری، برای ادبیات فارسی به ارمغان آورده است.

  • بررسی زبانی شعر دفاع مقدّس

    Article2023فنون ادبییوسف کرمی چمه، مرتضی هاشمی، میثم احمدی

    شعر، هنر استفاده از کلمه است و شاعران برای بیان اندیشه و تخیّل خود از زبان بهره می‌برند. شعر دفاع مقدّس، علاو‌‌ه‌بر تازگی در محتوا از‌حیث زبانی نیز جلوه‌های بدیعی از زبان فارسی را نمایان کرد. در این مقاله با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و به شیوۀ توصیفی‌تحلیلی کوشش شده است خصوصیا

  • تأملی در محتوای شعر دفاع مقدس

    Article2019نقد، تحليل و زيبايي شناسي متونیوسف کرمی چمه

    «محتوا یا مفهوم» یکی از دو بال آثار ادبی است که اهمیت آن کمتر از «فرم یا قالب» نیست و بررسی آن، یکی از راههای شناخت شعر یک شاعر یا دوره است. در این پژوهش با نگرشی کلی و همه‌جانبه، محتوای شعر دفاع مقدس (مورد مطالعه: دفترهای ریشه در ابر، از نخلستان تا خیابان، هم‌صدا با حلق اسماعیل

  • بررسی تطبیقی رجز در شاهنامه و شعرِ دفاع مقدّس

    رجز به‌عنوان تاکتیکِ جنگی، سخنانی است که از دیرباز در میدانِ مبارزه برای تضعیفِ دشمن و تقویتِ روحیه خود بیان میشده است. از جمله موضوعات مشترک در شاهنامه و شعرِ دفاع مقدّس رجز و رجزخوانی است که برجستهترین مشخصه آثار حماسی و قهرمانی محسوب میشود. در این نوشتار به مطالعه تطبیقیِ موضو