مطالعه زیرساختارهای تعیینکننده اثربخشی توسعه مالی بر رشد اقتصادی در ایران
Abstract(in Persian; no English abstract is available)
مدت مدیدی است که بسیاری از پژوهشگران به رابطه میان توسعه مالی و رشد اقتصادی علاقمند هستند. اما همچنان یک سئوال پابرجاست: اگر توسعه مالی تا این حد برای رشد خوب است، چرا بسیاری از کشورها به لحاظ مالی توسعهنیافته هستند؟ به تعبیر دیگر، چرا برخی اقتصادها سیستمها و بازارهای مالی کارآمد را توسعه دادهاند، در حالی که سایرین خیر؟ یکی از مسائلی که در این ارتباط بسیار بر آن تأکید شده است اما تأثیر آن را رابطه توسعه مالی و رشد اقتصادی مستقیماً مورد بررسی قرار نگرفته است، توجه به زیرساختارهایی است که میتوانند در اثربخشی توسعه مالی بر رشد اقتصادی نقشی تعیینکننده ایفاء کنند. تحقیق حاضر با بکاگیری الگوی تصحیح خطای برداری به انجام آزمون علّیت سهمتغیره میان رشد اقتصادی و شاخصهای منتخب توسعه مالی و نیز شاخص چندبُعدی توسعه مالی که با استفاده از روش تجزیه مولفههای اصلی استخراج شده است، با لحاظ نمودن زیرساختارهایی از جمله درجه باز بودن تجاری، سرمایه انسانی، نرخ تورم، مالکیت دولتی بانکها، ساختار مالی، درآمدهای نفتی دولت و نیز شاخص صدور چکهای بلامحل پرداخته است. یافتههای این تحقیق گویای آن است که بر خلاف نتایج آزمون علّیت دومتغیره که علّیت معکوس از رشد اقتصادی به توسعه مالی را نشان میدهد، نتایج آزمون علّیت سهمتغیره با حضور شاخص درجه باز بودن تجاری این ادعا را بجز در مورد شاخص بدهیهای نقدی رد میکند و در مورد نسبت داراییهای بانکهای تجاری به تولید ناخالص داخلی نیز رابطه علّیت معکوس تضعیف میشود. همچنین، نتایج آزمون سهمتغیره با حضور شاخص سهم درآمدهای نفتی دولت و نیز نرخ تورم، این حالت انفعالی را در مورد برخی از شاخصهای توسعه مالی رد کرده و در مورد سایر شاخصها نشان میدهد که این رابطه علّی یکطرفه تضعیف میشود. در حضور شاخص صدور چکهای بلامحل نیز این حالت انفعالی در مورد شاخصهای توسعه مالی به استثنای شاخصهای مرتبط با داراییهای بانک مرکزی و بانکهای تجاری رد میشود و همچنین هیچ گونه رابطه علّی از سمت شاخصهای توسعه مالی به رشد اقتصادی در ایران به دلیل فقدان سطوح کافی اعتماد مشاهده نمیشود. نتایج آزمون علّیت سهمتغیره با حضور شاخص مالکیت دولتی بانکها نیز این ادعا را بجز در مورد داراییهای بانکهای تجاری رد میکند. در مورد شاخص ساختار مالی بانکمحور نیز هر چند که نتایج الگوی دومتغیره در اکثر برازشهای سهمتغیره در مورد شاخصهای تکی رد میشود اما در مورد شاخص چندبُعدی توسعه مالی، آزمون علّیت سهمتغیره نیز انفعال سیستم مالی ایران در فرایند رشد اقتصادی کشور را تأیید میکند. نتایج آزمون علّیت سهمتغیره با لحاظ نمودن درصد شاغلان دارای تحصیلات عالی از کل شاغلان به عنوان شاخص سرمایه انسانی، با سایر زیرساختارها متفاوت است و نه تنها این حالت انفعالی را به جز در مورد شاخص نسبت مطالبات سیستم بانکی از بخش خصوصی به کل اعتبارات سیستم بانکی رد میکند، بلکه گویای آن است که توسعه مالی در حضور سرمایه انسانی علّت رشد اقتصادی بوده است.