Thesis

بررسی حوزه معنایی حسنه در قرآن

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

چکیده حسنه از جمله موضوعات اخلاقی قرآن کریم است و علی رغم اهمیت آن، کمتر مورد توجه قرار گرفته است و آن طور که شایسته آن است بدان پرداخته نشده است و اغلب به صورت تفسیر آیه ای و بدون توجه به نظام و همبستگی معنایی که بین مفاهیم کلیدی آن وجود دارد، بدان نگریسته شده است. پژوهش حاضر در صدد بررسی موضوع حسنه به روشی منسجم و نظام مند است تا مشخص سازد، واژگان کلیدی مفهوم حسنه در دو حوزه هم معناها و متضادهای آن، در قرآن کریم چیست؟ حسنه در سیاق قرآن کریم چه معنایی دارد و آثار آن چیست؟ چه کسانی محسن می شوند و دارای چه ویژگی هایی هستند؟ احوال آنان در قیامت به چه صورتی است؟ مفهوم کانونی حسنه در قرآن کریم چیست؟ چگونه می توان به ترسیم شبکه معنایی حسنه در قرآن کریم رسید؟ این پژوهش در ابتدا، به بررسی معنای لغوی، اصطلاحی، مشتقات، وجوه و سیاق حسنه در قرآن کریم پرداخته است و پس از آن، به استخراج هم نشین ها و جانشین های آن، که در شناخت هم معناها و غیر هم معناها موثر بوده است، پرداخت. بررسی روابط هم نشینی نشان داد مفهوم حسنه با بسیاری از مفاهیم والا هم چون؛ ایمان، توبه، عمل صالح، صبر، تقوا، احسان، نماز، انفاق، قرض، شفاعت، مودت و... که از موضوعات اصیل دین مبین اسلام است هم نشین شده است و در مقابل، مفهوم سیئه مفهوم کانونی متقابل آن است. این پژوهش واژگان کلیدی هم معنا، هم چون؛ خیر، بر، احسان، عمل صالح، طیب و واژگان کلیدی متضاد، هم چون؛ شر، سوء، سیئه، ذنب، اثم، فحشا، منکر و ... را استخراج نمود. بررسی روابط هم نشینی، کمک کرد تا حوزه های مفهومی حسنه به صورت نظام مند مشخص گردد و به تقسیماتی هم چون، قانونمندی ها، انفعالات، آثار، ویژگی ها، جزا، مصادیق و...دست یابد. یافته این پژوهش عمل مورد رضای الهی و در جهت خواست و اراده خداوندی را به عنوان مفهوم کانونی حسنه معرفی نمود و به این نتیجه رسید که محسن با انجام اعمال قلبی و جوارحی به این مقام خاص می رسد و مستحق دریافت پاداش دنیوی و اخروی می شود.

Supervisors and advisors

مهدی مطیع، محمدعلی راغبی

Similar theses

  • حوزه معنایی ربّ در نهج البلاغه و تطبیق آن با قرآن

    Thesis2014سایر - دانشکده علوم حدیثاحمد فعال اصفهانی

    اسماء و صفات الهی همواره مورد بحث و نظر توسط اندیشمندان در حوزه دین قرار گرفته است و بر همین اساس مکاتب مختلف فکری شکل گرفته است. در این میان برخی از صفات و اسماء الهی هم تنها ترجمه ای ساده شده و کمتر مورد توجه قرار گرفته است .«ربّ» از جمله همین اسماء و صفات الهی است که کمتر در ق

  • حوزه معنایی حکمت و تبیین گستره آن در قرآن کریم

    Thesis2014وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه قم - دانشکده الهیات و معارف اسلامیفاطمه اسحاقیان

    برای «حکمت» در تفاسیر معانی و مصادیق متعددی ذکر شده است. این اختلاف وتعدد، نوعی توسعه معنایی در طول زمان ایجاد کرده که باعث اختلاف نظرهایی شده است. حتی در دوره های متأخر به فلسفه هم «حکمت»اطلاق شده است و حال آن که «حکمت قرآنی» و «فلسفه» در تعریف، روش، غایت و هدف با هم تفاوت دارند

  • تقابل معنایی در قرآن کریم

    Thesis2011وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه پیام نور - دانشگاه پیام نور استان تهران - دانشکده ادبیاتفرزانه خجسته

    پایان نامه ی حاضر به موضوع «تقابل معنایی در قرآن کریم» اختصاص دارد. این پایان نامه سعی دارد با بررسی آیات قرآن کریم، واژه های متقابل را استخراج و آنها را براساس انواع تقابل معنایی طبقه-بندی نماید. تقابل معنایی یکی از روابط مهم مطرح در حوزه ی معنی شناسی ساختگرا می باشد. اصطلاح تقا

  • حوزه معنایی صبر در قرآن کریم

    Thesis2013وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه الزهراء - دانشکده الهیاتسماء بابایی قرمزچشمه

    مفهوم صبر از برترین و جامع ترین فضائل اخلاقی و معنوی است که اهمیت و جایگاه ویژه ای در آموزه های اسلامی دارد. این فضیلت انواع و مراتب مختلفی را شامل می شود. در پژوهش حاضر با توجه به بافت و سیاق آیات، روابط معنایی صبر با سایر مفاهیم همجوار در دو حوزه اصلی مفاهیم موافق و مفاهیم مخال

  • توسعه معناییِ مفاهیم قرآن و ضوابط آن در نظر و عمل علّامه طباطبایی(ره)

    Thesis2014وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه قم - دانشکده الهیات و معارف اسلامیمحمدعلی باقری

    جاودانگی هدایت قرآن کریم با در نظر گرفتن ظهر و بطن آن، نیازمند به روز کردن تفسیر آیات و عصری کردن آنها می باشد. لازمه این امر، مطالعه تفسیر با توجّه به توسعه نظام مند ـ و گاه از باب تغلیب تضییق معانی ـ و مفاهیم مورد نظر قرآن کریم است. مفسّران ـ بخصوص آنها که به تفسیر اجتماعی توجّ

  • بررسی و نقد نظریه چند معنایی بودن قرآن کریم

    Thesis2010وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه شهید چمران اهواز - دانشکده الهیات و معارف اسلامیوحید سپه وند

    موضوع: در طول تاریخ اسلام قرآن کریم جایگاه، احترام و تقدس ویژه ای در میان مسلمانان داشته است؛ به همین خاطر نحله ها وگروههای مختلف عقیدتی و سیاسی برای اینکه بتوانند مردم را به سوی خود جذب کنند، اندیشه های خود را به قرآن نسبت می دادند و سعی می کردند که مجوزی از قرآن برای اندیشه های