کاربرد روشهای اقلیم شناسی و هیدرولوژی در برنامه ریزی منابع آب و مدیریت کنترل سیلاب در حوضه آبریز زاهدان
چکیده
حوضه آبریز زاهدان، حوضه ای نسبتا کوچک در جنوب شرق کشور است . قرار گرفتن حوضه در منطقه ای بیابانی و بالنتیجه پائین بودن نزولات جوی از سوئی و وجود شهر زاهدان به عنوان دوازدهمین مرکز جمعیتی کشور در حوضه باعث گردیده که این حوضه به خصوص در سالهای اخیر با مشکلات عدیده ای روبرو شود منابع آب موجود در حوضه درسفره محدودی در دشت آبرفتی کوچک حوضه قرار داد و با توجه به میزان تغذیه سفره امکانات محدودی را از لحاظ کیفی و کمی فراهم آورده است ولی در ده هه های اخیر به خاطر توسعه سریع شهر زاهدان و برداشت بی رویه از سفره بیلان آبی حوضه منفی گشته و عملا در وضعیت کیفی آب نیز تاثیر مشخص را باقی گذاشته است . طی 15 سال گذشته میزان برداشت آب از 5ˆ7 میلیون مترمکعب به رقم 23 میلیون متر مکعب بالغ شده است و این رقم عملا 4 میلیون بیشتر از میزان تغذیه سفره آب زیرزمینی است . گسترش سرطان گونه شهر زاهدان برروی دشت آبرفتی کوچک که بهترین محل نفوذ و تغذیه سفره آب زیرزمینی است باعث گردیده که مقادیر عظیمی از نزولات جوی و جریانات سطحی که قبلا در دشت آبرفتی نفوذ می کرد به صورت جریانات سطحی از حوضه خارج شود. بنابراین توسعه شهر زاهدان که براساس ملاحضات سیاسی و یافرآیندهای اتفاقی روی داده است دو تاثیر مشخص رابرمنابع آب باقی گذاشته است اولا میزان نفوذ را کاهش داده و ثانیا شدت و مقدار جریانات سطحی و سیلابها راافزایش داده است . باتوجه به حساسیت موضوع بخصوص دراین مقطع زمانی پایه های اصلی این تحقیق در اوائل سال 1367 ریخته شد و طی دو سال مطالعه مدارک ، اسناد، آمار، عکس و نقش و عملیات صحرائی خطوط اساسی برنامه ریزی منابع آب و کنترل سیلاب ترسیم گشت . مطالعه منابع آب و سیلاب در زاهدان با توجه به پیچیدگی های انسانی و طبیعی موجود یک موضوع تک بعدی نیست و جهت حصول یک طرح دقیق و قابل اجرا نیاز به یک مطالعه جامع و چند بعدی است . دراین تحقیق با توجه به اهداف مطرح شده در بالا، حوضه آبریز زاهدان به عنوان مظروف کلیه تحولات جوی و منابع آب و بستر فعالیت های انسانی به طور کامل مورد مطالعه قرار گرفته است و دراین میان تاکید زیادی بر مطالعات اقلیمی بوده است .