نهضت آزادی و انقلاب اسلامی ( 1357-1356 )
چکیده
نهضت آزادی یک حزب سیاسی تاسیس شده در سال 1340 ش می باشد و بنیان گذاران اصلی آن آیت الله سید محمود طالقانی ، مهندس مهدی بازرگان و دکتر یدالله سحابی بودند. شاخصه های اصلی آن از نظر فکری و مرامی ، مسلمان، مصدقی ، ایرانی و تابع قانون اساسی بوده است و ماهیت ملی - مذهبی داشته و بنیانگذاران و بدنه اصلی آن جز جریان روشنفکری سیاسی- مذهبی بودند. نهضت آزادی از درون نهضت مقاومت ملی ( 1339 - 1332 ) ش سربرآورده و با جبهه ملی روابط نزدیک و در عین حال تفاوتهایی داشت و هدف اصلی آن نزدیکی جبهه ملی و جامعه مذهبی و تلاش در جهت دموکراتیک کردن حکومت شاه بود. نهضت آزادی با ماهیت ملی - مذهبی خود، نوعی فرهنگ سیاسی ارائه داد که با تسامح آن را اسلام لیبرال می نامیم و در اندیشه های مهندس بازرگان که ایدئولوگ اصلی آن بود ، این فرهنگ سیاسی قابل ردیابی است . نهضت آزادی به دلیل همین فرهنگ سیاسی و اهداف خاص خود، در میانه فرهنگ سیاسی غیر مذهبی ملی گرای مشروطه خواه ( جبهه ملی ) و فرهنگ سیاسی و اسلام مبارز ( امام خمینی و روحانیان مبارز) قرار می گرفت و با توجه به نقاط اشتراک با هر دو ، می توانست به صورت آرمانی رابط و پل اتصال دهنده آنها باشد، اما در عمل به دلیل نقاط افتراقی که با هر دو جریان داشت ، به صورت آرمانی و کامل نمی توانست چنین نقشی را ایفا کند. در جریان انقلاب اسلامی 1356- 1357، رهبران نهضت آزادی نقش رابط فرهنگ های سیاسی مذهبی و غیر مذهبی را ایفا می کردند . تا هنگامی که مخالفین مبارز وارد صحنه نشده بودند ، آنها خواهان ائتلافی از گروه های میانه رو برای فشار بر حکومت شاه جهت دموکراتیک شدن بودند ، اما زمانی که مخالفت ها حالت رادیکالی گرفت و موجودیت نظام سلطانی را به چالش طلبید و رهبری امام خمینی بر جنبش انقلابی آشکار شد، با توجه به اشتراکات و روابط قبلی با رهبران روحانی ، رهبران نهضت آزادی به ائتلاف با نیروهای دارای فرهنگ سیاسی اسلام مبارز روی آوردند و با بکار گیری منابع خود در سطح نخبگی بسیج انقلابی ، در شورای انقلاب اسلامی و دولت موقت انقلاب اسلامی ، مشارکت کردند و به نوعی پیوند دهنده رهبران مذهبی با نیروهای ملی و دارای فرهنگ سیاسی غیر مذهبی شدند.