حکمرانی فارس در دوره قاجار (1324-1210ه.ق)
چکیده
حکمرانی فارس در دوره قاجار (1324-1210 ه.ق ) به کوشش هادی کشاورز فارس در دوره قاجار از ایالات پهناور و دارای موقعیت حساس سیاسی و اقتصادی بود. حدود مرزهای سیاسی و اداری ایالت فارس در این دوره و در بیشتر طول تاریخ بخش عمده جنوب ایران به اضافه کناره ها و جزایر جنوبی خلیج فارس را شامل می شد. استقرار ایلات و عشایر در این ایالت و تسلط فارس بر بنادر، گمرکات و راههای ارتباطی جنوب به شمال بر اهمیت آن می افزود. در دوره قاجار (1324-1210 ه.ق ) با توجه به اینکه فارس مرکز حکومت سابق (زندیه 1209-1163ه.ق) بود. نیرو های تجزیه خواه و مرکز گریز به ویژه در ابتدای بوجود آمدن حکومت قاجار بسیار نیرومند بودند. پس از آن نیز پادشاهان قاجار چندین بار ناگزیر به سرکوبی حکمرانان ایالت فارس شدند. در ساختار و چارچوب اداری و سیاسی ایالت فارس، حکمران فارس به عنوان عالی ترین مقام رسمی ایالت همراه با دیگر کارگزاران دیوانسالاری مانند پیشکار یا وزیر، بیگلربیگی و کلانتر، ریاست قشون، رئیس التجار، مستوفی .........حضور داشتند. کارکرد اصلی این ساختار جمع آوری مالیات از رعایا، با همکاری خان ها، کلانتر ها و انتقال آن به خزانه شاه، و همچنین حفظ قانون و نظم در منطقه بود. در ساختار حکمرانی فارس آرایش نیرو های سیاسی به صورتی بود که کنشگرانی برعملکرد و کنش حکمران تاثیرگذار بودند. این نیرو ها برای دفاع از منافع ( طبقاتی. شخصی . عمومی .معنوی .......) خود دست به اعمال فشار بر حکمران می زدند تا تصمیمات حکمران را با منافع خود همراه سازند. علما و روحانیون، خاندان های متنفذ محلی، سران ایلات و نیرو های خارجی ( انگلیس ) کنش گران موثر در این ساختار بودند. در پژوهش حاضر با تاکید بر بررسی رابطه حکمرانی فارس با حکومت مرکزی، ساختار حکمرانی فارس را به بررسی می گیرد . در این بررسی مناسبات تاثیر گذار در امر اداره ایالت با توجه به حضور ایلات پرقدرت و سران مهم شهری، کنشگران موثر و تاثیرات آنها بر حکمرانی فارس را مورد مطالعه قرار می دهد. کلید واَََژه: ایالت فارس، حکومت مرکزی، ساختار حکمرانی، دوره قاجار