کارکرد بینامتنی متون عربی در نثر مرزبان نامه
چکیده
کارکرد بینامتنی متون عربی در نثر مرزبان نامه چکیده در دهههای اخیر گرایشهای مختلفی در نقد ادبیّات در غرب رواج یافت، که ساختار نقد قدیم را متحوّل کرد و منجر به پیدایش نظریات مختلفی در این زمینه گردید. یکی از این نظریات که در اواخر دههی شصت مطرح شد، نظریه ی بینامتنی است. این نظریه زاییدهی افکار و نظریات گوناگونی است که زبان شناسان، ساختارگرایان و صورت گرایان ارائه دادهاند،و به ارتباط و تعامل بین متون می پردازد. این نظریه بر ضرورت وجود روابط بین متون تأکید دارد و وجود این رابطه ها را سبب معنا دار بودن یک متن می داند. و اصولاً یک متن جدید را زاییدهی متون قدیم یا معاصر آن متن به شمار میآورد. با پیدایش این نظریه ناقدان عرب، ریشهی آن را در ادبیّات خویش جسته و آن را شکل تکامل یافتهی آراء نقدی و بلاغی ادب کهن خویش دانستند. در میراث نقدی قدیم عرب اصطلاحات فراوانی می توان یافت که به اصطلاح بینامتنیت بسیار نزدیک بودهاند، از آن جمله در عرصهی بلاغی میتوان از تضمین، تلمیح، اشاره و اقتباس نام برد. کتاب مرزبان نامه هم چون آلبومی از تضمینات و اقتباسات می باشد که دارای ساحت بینامتنی است. مرزبان نامه بر اساس آنچه ذکر می شود، متنی خواناست که متون کهن نقشهای مختلفی در آن میآفرینند. از جمله این نقشها و کارکردها، کارکرد تکوینی است که مولف از جملات عربی در بسیاری از موارد جهت ساخت و تکوین جملات از آن استفاده نموده است. هم چنین اقناع خواننده مخصوصاً با آیات قرآنی و برهانها و استدلالهای شعری نیز یکی دیگر از ویژگیهای بارز و کارکردهای موثر متون عربی است، و با توجه به مضمون و هدف کلی کتاب، که کتاب تعلیمی است، خوانندگان را به چالش می کشاند. کارکردهای دیگر بینامتنی متون عربی که نمودی بارز دارند، کارکرد بیانی و بلاغی می باشد و مجموع این موارد مرزبان نامه را متنی زیبا و ارزشمند از نظر هنری و بلاغی و کارآمد و سودمند از لحاظ اخلاقی و مضمونی نشان داده است. هم چنین استفاده های به جا و به مقتضی حال از متون عرب و تنوع و گستردگی آن نشان از علم و اطلاع فراوان مولف بر ادب عربی دارد که در تعامل با متون فارسی نقطه ی تلاقی دو فرهنگ عربی و فارسی گشته است.