بررسی تطبیقی عملکرد خواجه نصیرالدین طوسی و خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی نسبت به بحران عصر ایلخانی
چکیده
بزرگان بسیاری در گستره ای زمانی به وسعت تاریخ ایران، به نقش آفرینی در عرصه های متفاوت از علوم، اقتصاد و سیاست پرداخته اند و این حضور،گاه چنان پررنگ بوده که پس از گذشت قرن ها، هنوز بر صفحات تاریخ ایران خودنمائی می کنند. از جمله این بزرگ مردان ایرانی، خواجه نصیرالدین طوسی و خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی هستند؛ که در دوران پرهیاهوی مغول پا به عرصه ی حیات نهادند. درسده ی هفتم هجری از قتل عام مردم و ویرانی شهرها و قصبات گرفته تا انهدام کتابخانه ها و مراکزعلمی و به دنبال آن اوضاع نابسامان سیاسی- اقتصادی، همه ماحصل هجوم عظیم و ویرانگری بودکه مغولان از نواحی صحرای گوبی و جبال تیانشان به سوی ماوراءالنهر و ایران آغاز کرده بودند. با اینکه پیامد این هجوم، یک دوره فترت فرهنگی در ایران بود ولیکن دیری نپایید که از درون ویرانه ها، علما و دانشمندانی چون خواجه ی طوس و رشیدالدین همدانی ظهور کردند که توانستند خدمات ارزنده ای به اسلام و مسلمین و فرهنگ سرزمین خود ارائه دهند. این دو عالم بزرگ با افق دید گسترده خویش، یکی در عرصه سیاست و تدبیر امور و دیگری در زمینه علم ودانش، نه تنها تمدن ایرانی را از ورطه ی نابودی نجات دادند؛ بلکه باعث رشد و گسترش فرهنگ و تمدن ایرانی ـ اسلامی و ترمیم سیاسی - اقتصادی آن گردیدند. باعنایت به این موضوع، پژوهش حاضر درصدد است تا به روش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای منابع دست اول تاریخی و کتابخانه ای با تحلیل و بررسی تطبیقی عملکرد خواجه نصیرالدین طوسی و خواجه رشیدالدین همدانی، آن ها را به عنوان عناصر علمی مهم در بحران عصر مغول معرفی کند و نقش هر یک از آن ها را در پاسخگویی به این بحران در عرصه های متفاوت اقتصاد، سیاست و اخلاق و تأثیر هریک را در احیاء و حفظ تمدن ایرانی - اسلامی تبیین و تحلیل نماید.