ین نقش فرهنگ معلمی در نوع مواجهه با تغییر و نوآوری در برنامه های درسی (مطالعه موردی درس علوم دوره ابتدایی)
چکیده
این پژوهش در صدد کشف نقش فرهنگ معلمی در نوع موضع گیری معلمان نسبت به اصلاحات برنامه درسی در نظام آموزشی دوره ابتدایی (مورد درس علوم) در ایران بود. ابتدا با استفاده از روش سنتز پژوهشی به مرور نظریه های موجود درباره نقش فرهنگ پرداخته شد. در جمع بندی این بخش، نظریه عاملیت فرهنگی به عنوان پشتوانه نظری کار تجربی پژوهش مد نظر قرار گرفت. یافته های نظرسنجی از 137 معلم نشان داد معلمان با واکنش های مختلف موافق و مخالف در مدارس حاضر هستند. بیشتر معلمان شهری و روستایی، با میانگین 54 و 59 درصد مخالف اصلاحات اخیر برنامه درسی علوم هستند. سپس از میان 137 معلم، به مصاحبه با 12 معلم و مشاهده کلاس درس آنها پرداخته شد. یافته های بخش کیفی با روش پژوهش قوم نگاری نشان داد تفاوت های اساسی و معنی داری در فرهنگ معلمان موافق و مخالف برنامه وجود دارد. معلمان مخالف اعتقادی به تفکر درباره چگونگی بهتر انجام دادن امور اصلاحی از قبیل پذیرش روش های جدید تدریس، روش ها و تکنیک های زمینه محور و فعالانه و یا استفاده از رایانه و منابع اینترنتی در کلاس به شکل عملی نداشتند. در تحلیل فرهنگ این معلمان، 19مولفه فرهنگ معلمی مقاوم ساز یافت شد: از قبیل باور به معلم محوری، عدم اعتماد به نقش های جدید، فقدان باور به بهبود شرایط. در بررسی عملکرد معلمان موافق برنامه، 22 مولفه فرهنگ معلمی پذیرنده تغییر یافت شد مانند باور به یادگیرنده محوری، فاصله قدرت کم بین معلم و شاگردان، افتخار به حرفه معلمی. در تحلیل نهایی، دو گروه از نظر مبانی زیربنایی باورها، ارزش ها و هنجارهای معلمی با هم تفاوت های اساسی داشتند و این مبانی عامل موثری بر نحوه واکنش آنها به تغییر به شمار می رفت. در تفسیر نتایج می توان گفت درک فرهنگ معلمی عاملی ضروری برای آغاز هر گونه اصلاح است و پیش فرض رابطه ساده علی بین دستور تغییر و اجرای آن توسط عاملان تربیت (فرض مبتنی بر مهندسی فرهنگی) ساده انگارانه است و بایستی در زمینه تغییر نگاه از رویکرد مهندسی به رویکرد فرهنگی در حوزه تغییرات و اولویت تغییر در باورها و نگرش ها بر تغییر در رفتار و تدوین راهکارهایی برای ورود اندیشه تفاوت های فرهنگ معلمی در تدوین نظریه تربیتی چاره اندیشی کرد.