پایان‌نامه

بررسی و نقد «اقتضای حال» و تحلیل «مثنوی» بر مبنای آن

چکیده

مطالعه و بررسی در سیر مباحث بلاغت نشان می دهد در منابعی نظیر صناعتین و البیان و التبیین، توجه به موضوع اقتضای حال از نخستین تعاریف نقل شده برای بلاغت و از اساسی ترین معیارهای بلاغت کلام و متکلم به شمار رفته است. در دوره های بعد نیز در تألیفات مربوط به حوزه بلاغت چه در آثاری که بر مبنای نقد و تحلیل شعر شاعران گوناگون تألیف شده نظیر الموازنه و الوساطه و چه آثاری که در پی اثبات دلایل اعجاز قرآن بوده، این موضوع کم و بیش مطرح شده است. همچنین این بحث در آثار متعددی که توسط بزرگانی چون ابن سنان و سکاکی در شرح و تفصیل آراء و اندیشه های بلاغی جرجانی تألیف شده مورد توجه قرار گرفته و نیز در سلسله آثاری که به صورت مطول و مختصر در تبیین مبانی نظری علوم بلاغی و در تکرار و تأیید کتب بلاغی متقدم تألیف شده بسط و توسعه یافته است. در برخی از تألیفات بلاغی دوران معاصر با الهام گرفتن از مباحث برخی نظریه های زبان شناسی چون کاربرد شناسی و تحلیل گفتمان نکات سازنده و قابل تأملی در جهت تکمیل و رفع کاستی های موضوع اقتضای حال در علم معانی مطرح شده که زمینه را برای تبدیل این مبحث مهم بلاغی به یک نظریه زبانی فراهم ساخته است. اگرچه به نظر می رسد موضوع «اقتضای حال» و اهمیّت توجه به مقتضیات احوال در دوره های مختلف از محوری ترین مبانی مباحث بلاغی است؛ اما در هیچ یک از منابع متقدم و متأخر مبانی نظری آن به صورت مدون و دقیق تبیین نشده است. در بخش اول این پژوهش دیدگاه های متفکران، در دوره های متقدم و متأخر، درباره این موضوع بررسی و نقد شده است. سپس براساس مبحث اقتضای حال و با توجه به عوامل چهارگانه (متکلم (گوینده)، مخاطب، کلام، بافت موقعیتی) تشکیل دهنده یا موثر در شکل گیری کلام، الگویی برای تحلیل متون تدوین شده است. این الگو یا نظریه تبیین شده بر اساس اقتضای حال، دارای اصول و مبانی است که می توان با کاربست آن به تحلیل چگونگی زبان در یک کلام پرداخت و نحوه شکل گیری آن را بررسی کرد. در نهایت کارایی این طرح در بخش های گوناگون مثنوی راستی آزمایی شده است. در این بخش سعی شده است تأثیر موضوع اقتضای حال (بر مبنای اصول پیشنهادی در این پژوهش) در چگونگی دیباچه ها، پیش گفتارها و داستان های مثنوی بررسی شود و چرایی ویژگی های این بخش های گوناگون مثنوی بر اساس این الگو تببین شود

اساتید راهنما و مشاور

سید مرتضی هاشمی، حسین آقاحسینی، سیدعلی اصغر میرباقری فرد

پایان‌نامه‌های مشابه

  • نقد و تحلیل مثنوی سلامان و ابسال جامی

    پایان‌نامه۲۰۱۳وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه یزد - دانشکده زبان و ادبیات فارسیمحبوبه زارع

    چکیده یکی از شاعران بزرگ قرن نهم هجری و ملقّب به خاتم¬الشّعرا، که علی رغم بروز مشکلات فراوان در زندگی و سفرهای فراوان، از هیچ کوششی برای کسب علم، حکمت و عرفان فرو گذار نکرد و آثار نظم و نثر فراوانی از خود به یادگار گذاشت، عبدالرّحمن جامی (898-817 هـ . ق) است. آشنایی این شاعر بزرگ

  • نقد وبررسی و تحلیل تحقیقات درباره عناصر داستانهای دفتر اول مثنوی معنوی (از سال 1300-1385 هـ.ش)

    پایان‌نامه۲۰۱۰وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه تربیت مدرس - دانشکده علوم انسانیراگساکول سونو

    مثنوی مولوی یکی از مهمترین آثار ادبیات فارسی به شمار می آید که علاوه بر شهرت جهانی سهم بسیاری در معرفی اسلام و هویت ایرانی در جهان داشته است. درباره مولوی جلال الدین محمد بلخی تحقیقات بسیاری انجام شده است. در این پژوهش، تحقیقات مربوط به عناصر داستان های دفتر اول مثنوی که از سال 1

  • نقد ادبی و تحلیل مضامین اجتماعی در آثار محمود دولت آبادی

    پایان‌نامه۲۰۱۳وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه اصفهان - دانشکده ادبیات و علوم انسانیمیلاد شمعی

    محمود دولت آبادی به شهادت آثارش از داستان نویسان توانایی است که در نقد فرهنگی اجتماعی جوامع روستایی ایران نگاهی ژرف دارد. وی که بیش از پنج دهه از انتشار نخستین اثرش می گذرد با انتشار رمان «کلیدر» و «جای خالی سلوچ» جای خود را در میان دیگر نویسندگان تثبیت کرد. یکی از نکات درخورتوجه

  • نقد زبان شناسی چامسکییایی بر مبنای آرا ویتگنشتاین

    پایان‌نامه۲۰۱۱وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی - بنیاد ایرانشناسیساسان تقوایی اصل

    زبان شناسیِ زایشی به عنوان مهم ترین مکتب زبان شناسیِ قرن بیستم بر اصول و پایه هایی بنیان نهاده شده است، که می توان آن ها در چهار مولفه خلاصه کرد. زبانِ درونی، فطری گرایی، ذهن باوری و نهایتاً طبیعت-باوری، چهار عنصر اصلیِ زبان شناسیِ چامسکیایی به شمار می آیند. زبان شناسی ای مبتنی ب

  • نقد نثر روضه الصفا (بر مبنای سبک شناسی ساختارگرا)

    پایان‌نامه۲۰۱۴وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه سمنان - دانشکده علوم انسانیهدی پارسا

    (قرن نهم هجری) دوره تیموریان یکی از ادوار مهم تاریخ نگاری در ایران است ، تاریخ نویسی که در دوره های قبل نیز رواج داشت در این دوره بر اثر عوامل سیاسی و فرهنگی رو به فزونی نهاد و تألیفات متعددی در حوزه تاریخ نگاری عمومی ، محلی و سلسله ای شکل گرفت. یکی از تاریخ های مهم عمومی در ان د

  • جایگاه عقلانیت در فلسفه فرهنگ و ارتباطات اسلامی: نقد عقلانیت ارتباطی هابرماس بر مبنای تفسیر علامه طباطبایی از عقلانیت در قرآن کریم

    پایان‌نامه۲۰۱۳وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه امام صادق علیه السلام - دانشکده علوم ارتباطات اجتماعیکریم خان محمدی

    چکیده بحث بر سر توانش و استقلال عقل، در زمینه کشف ارزش های انسانی، از جمله مباحثی است که در ادوار مختلف تاریخی مورد توجه بوده است. چالش میان عقل و دین در عصر روشنگری و حاکمیت لیبرال دموکراسی، مباحث فروخفته دیرین را با چهره مدرن و در سطوح جامعه شناختی بازتولید نموده و این سوالات ر

اسناد مشابه

  • نقد و بررسی سیر بحث «اقتضای حال»

    مقاله۲۰۱۴ادب فارسیحسین آقا حسینی، محبوبه همّتیان

    مطالعه در سیر مباحث بلاغت نشان می‌‌دهد که توجّه به موضوع «اقتضای حال» در نخستین تعاریف نقل‌شده برای بلاغت، از اساسی‌‌ترین معیارهای بلاغت کلام و متکلّم به شمار رفته است. با آنکه این موضوع و اهمّیّت توجّه به آن در دوره‌‌های مختلف، از محوری‌‌ترین مبانی مباحث بلاغی است، در هیچ‌یک از

  • نقد و بررسی سیر بحث «اقتضای حال»

    مقاله۲۰۱۴ادب فارسیمحبوبه همّتیان، حسین آقا حسینی

    مطالعه در سیر مباحث بلاغت نشان می دهد که توجّه به موضوع «اقتضای حال» در نخستین تعاریف نقل شده برای بلاغت، از اساسی ترین معیارهای بلاغت کلام و متکلّم به شمار رفته است. با آنکه این موضوع و اهمّیّت توجّه به آن در دوره های مختلف، از محوری ترین مبانی مباحث بلاغی است، در هیچ یک از مناب

  • تأویل و نقد ماهیت آن در مثنوی معنوی با تکیه بر آرای پل ریکور

    مقاله۲۰۲۲نقد و نظریه ادبیزهرا صابری نیا، نرگس محمدی بدر، فاطمه کوپا، فرهاد درودگریان

    هدف پژوهش حاضر، نقد ماهیت تأویلی مثنوی معنوی به‌عنوان وجهی تقدیری و پویا در ادبیات است. برای جهتدهی و اعتباربخشی به این هدف، رویکردهای تأویل مولوی را براساس فلسفة اندیشگانی و پدیدارشناسی تأملی پل ریکور مشخص کردهT نشاندادهایم که تأمل و فکرت در تأویل چگونه سبب شده مثنوی در ردیف پرن

  • تحلیل تحقق هویت مستقل عکاس فیلم در عکس‌های سینمایی غضبانپور و کودلکا بر مبنای نظریه‌های نقد تکوینی و تحلیل رمزگان تصویری

    مقاله۲۰۲۱باغ نظرامین علی کردی، محسن مراثی

    بیان مسئله: با اهمیت‌یافتن عکاسی فیلم به‌عنوان ابزاری برای فروش بیشتر آثار سینمایی، عکاسان فعال در سایر شاخه‌های عکاسی نیز به عکاسی فیلم تمایل نشان دادند. در پژوهش حاضر با مقایسه میان عکس‌های «جاسم غضبانپور» از فیلم «زندگی و دیگر هیچ» و عکس‌های «جوزف کودلکا» از فیلم «نگاه خیرة او

  • نقد و نظری بر مثنوی معنوی تصحیح استاد محمدعلی موحد

    مقاله۲۰۲۴کهن نامه ادب پارسیمحمد کاظم یوسف پور

    در میان تصحیح‌های پرشمار مثنوی معنوی، چاپ استاد محمدعلی موحد، آخرین و بی‌گمان برترین است. در این مقاله این اثر فاخر را، ضمن برشمردن مزیت‌های آن، در چهار محور ارزیابی کرده‌ایم: 1) تصحیح ابیات: در این بخش 14 مورد که عمدتاً به معنی و گاه به اعتبار ابیات درج‌شده از هامش نسخه‌ها مربوط

  • تحلیل مثنوی عقل و عشق محمد خاقانی اصفهانی؛ در گذار از کمال فرم پارناسین به سوی رسالت معنا و اتحاد

    مقاله۲۰۲۶کاوش نامه ادبیات تطبیقیغلامرضا بلوری، روح اله نصیری

    در این مقاله، مثنوی عقل و عشق اثر محمد خاقانی اصفهانی با رویکردی تطبیقی و از منظر مکتب پارناسیسم مورد تحلیل قرار گرفته است. پژوهش حاضر بر چگونگی استعلای این اثر از کمال‌گرایی صوری، که مشخصه پارناسین‌هاست، به سوی تحقق یک رسالت معنایی و وحدت‌بخش تمرکز دارد. پارناسیسم، با شعار «هنر