پیش بینی دبی جریان و تولید رسوب با استفاده از مدل swat در حوزه آبخیز هراز استان مازندران
چکیده
برای این منظور در این تحقیق از مدل swat جهت مدل سازی هیدرولوژیکی منطقه مورد مطالعه استفاده شد. حوزه آبخیز هراز با وسعت 2/328527 هکتار در جنوب استان مازندران و شهرستان آمل واقع شده است. در این مطالعه از 4 ایستگاه هیدرومتری موجود در منطقه مورد مطالعه استفاده شده است که 3 ایستگاه هیدرومتری بر روی زیر شاخه های رودخانه هراز شامل رزن، چلاو و پنجاب و همچنین ایستگاه کره سنگ در خروجی حوزه آبخیز هراز می باشد. بدین منظور و جهت اجرای مدل swat ابتدا لایه های اطلاعاتی کاربری اراضی، خاکشناسی و نقشه رقومی ارتفاع روهم گذاری گردید و در نهایت تعداد 94 واحد هیدرولوژیکی (hru) تعیین و اجرای مدل در آن ها انجام گردید. سپس آنالیز حساسیت پارامترهای ورودی به مدل جهت تعیین پارامترهای حساس بار روش sufi2 انجام شد. نتایج آنالیز حساسیت نشان داد مدل نسبت به پارامترهای cn2، alpha_bnk و ch_k2 جهت پیش بینی دبی و پارامترهای spcon، spexp و sol_awc جهت پیش بینی رسوب از حساسیت بیشتری برخوردار است. سپس واسنجی مدل به منظور شبیه سازی رواناب برای سال های 1995 تا 2004 انجام شد و با استفاده از نمایه های آماری ضریب همبستگی ((r2، ضریب نش- ساتکلیف (ns) و مجموع مربعات خطا (mse) مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد مقادیر آماره ها در ایستگاه کره سنگ به ترتیب 80/0، 77/0 و 93/20، ایستگاه چلاو 75/0، 73/0 و23/1، ایستگاه رزن 80/0، 79/0 و 91/5 و ایستگاه پنجاب 68/0، 55/0 و 7/2 می باشد. همچنین واسنجی رسوب در ایستگاه کره سنگ برای سال های 2002 تا 2006 صورت گرفت و ضرایب آماری r2 و ns به ترتیب 61 و 60 درصد به دست آمد. به منظور اعتبارسنجی نتایج حاصل از مرحله واسنجی، مدل بدون تغییر در مقادیر پارامتر های ورودی، برای سال های 2005 تا 2009 دوباره اجرا گردید. نتایج نشان داد مقادیر آماره ها در ایستگاه کره سنگ، به ترتیب 87/0، 75/0 و 17/10، ایستگاه چلاو 83/0، 77/0 و 88/0، ایستگاه رزن 81/0، 72/0 و 34/1 و ایستگاه پنجاب 75/0، 70/0 و 17/0 می باشد. برای اعتبار سنجی رسوب از آمار سال های 2007 و 2008 استفاده شد که به ترتیب ضرایب53 و 68 درصد به دست آمد. در نهایت ارزیابی نتایج حاصله نشان داد که این مدل از کارایی خوبی برای شبیه سازی دبی جریان و بار رسوب منطقه برخوردارمی باشد و می-تواند به منظور انجام کار های مدیریتی در حوزه آبخیز هراز به کار گرفته شود.