پایان‌نامه

جایگاه و نقش عقل در حکمت اشراق

چکیده

چکیده عقل در فلسفه ی اسلامی، دارای نقش و کارکرد متعدد و جایگاه خاص و ویژه ایی است. پژوهش حاضر، این مسئله را در حکمت اشراق و در دو حوزه ی جهان شناسی و معرفت شناسی با نظر به سه دسته آثارِ مشائی، اشراقی و رساله های رمزی سهروردی بررسی می کند. روش این پژوهش تحلیلی و کتابخانه ای است. نتایج حاصل از این پایان نامه نشان می دهد: در جهان شناسی آثار مشائی، عقل در سلسله عقول ده گانه مشائی حضور دارد که به عقل فعّال ختم می شود و از آن نفوس بشری و صور و ماده صادر می شود. سهروردی در حکمت اشراق، با نقد عقول ده گانه مشائی به اثبات تعداد عقولِ(انوار) طولیِ بیشتر و هم عقولِ(انوار) عرضی (رب النوع ها) می پردازد. در جهان شناسی آثار مشائی، عقل فعّال، عقل دهم است و در حکمت اشراق، نور اقرب (عقل اول) و در رساله های رمزی که تلفیقی از آراء مشائی و اشراقی است، عقل فعّال در سلسله مراتب تشکیکی انوار از نور اقرب تا عقل دهم و یا رب النوع انسانی تردد دارد. سهروردی در معرفت شناسی اشراقی با حفظ استدلال مشائی، معرفت را محصول تعامل استدلال عقلی (عقل استدلالی) و ادراک شهودی (عقل شهودی) می داند. در ارتباط بین معرفت شناسی و جهان شناسی، در معرفت شناسی مشائی اتحاد یا اتصال با عقل فعّال، فعلیّت بخش عقلِ بالقوه بشری است. در حکمت اشراق «اتحاد عقلی واتصّال شهودی» جایگزین این نظریه می شود. نقش محوری رساله های رمزی را عقل فعّال به عهده دارد و در نقش و کارکرد معرفتی خویش به تعلیم و راز آموزی جهان شناسی و معرفت شناسی عقل(عقل فعّال) نیز می پردازد

اساتید راهنما و مشاور

طاهره نظری، حسین اترک

پایان‌نامه‌های مشابه

  • بررسی زمینه های فکری و اجتماعی شکلگیری حکمت اشراق

    پایان‌نامه۲۰۱۳وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه علامه طباطبایی - دانشکده الهیات و معارف اسلامیمجید صفرپور

    بر این اساس که هر مکتب فکری نوظهوری تحت تأثیر مکاتب فکری پیش از خود و شرایط فکری و اجتماعی موجود در عصر خود قرار گرفته است و به تأثیر از آن ها ظهور کرده است. ازاین رو در این پژوهش تلاش شده تا به بررسی علل و عواملی پرداخته شود که در ظهور حکمت اشراق سهروردی نقش به سزایی داشته اند.

  • بررسی فاعلیت واجب تعالی از دیدگاه فلسفه مشاء، حکمت اشراق و حکمت متعالیه

    پایان‌نامه۲۰۱۰وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه فردوسی مشهد - دانشکده الهیات و معارف اسلامیفاطمه علیدوست

    رساله حاضر، به بررسی سه نظریه فاعلیت بالعنایه، بالرضا و بالتجلی که به ترتیب از سوی حکمای مشاء، اشراق و حکمت متعالیه در مورد فاعلیت حق تعالی مطرح شده و همچنین دیدگاه متکلمان خواهد پرداخت. از دیدگاه مشاء، با توجه به این که علم حق تعالی به ماسوا به صور مرتسمه یا معقوله در ذات و منشأ

  • سعادت در حکمت اشراق و مشاء(مطالعه موردی افلاطون ، ارسطو ، فارابی ، سهروردی)

    پایان‌نامه۲۰۱۳وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه معارف اسلامی قماکبر عروتی موفق

    مسئله سعادت به عنوان یکی از مباحث اصلی اخلاق و فلسفه اخلاق، از بنیادی ترین و قدیمی ترین مباحث فلسفی بشر است. تمامی انسان های صاحب اندیشه پیوسته در جستجوی آن بوده و هستند. به همین جهت اکثر فلاسفه و اندیشمندان در طول تاریخ سعی نموده اند تا در نظام فلسفی خود جایی برای بحث از آن باز

  • تحقیق در مفاهیم نور و وجود و بنیانهای فلسفه هنر برپایه مبانی زیبایی شناسی حکمت اشراق

    پایان‌نامه۲۰۱۲وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه هنر - دانشکده هنرهای کاربردیمصطفی سپهوند

    در این رساله به، بیان تاُثیرات اندیشه وهستی شناسی سهروردی وشهود عرفانی و خاستگاه «نور» در اندیشه سهروردی، تبیین معنا و مفهوم نور در حکمت اشراق، تبیین اصالت نور در اندیشه سهروردی، شرح صفات نورالانوار و نسبت او با دیگر مراتب هستی، تقسیمات مختلف نور، ارتباط انوار با یکدیگر و کاوش در

  • بررسی ماده وصورت از نظر حکمای اسلامی(حکمت مشاءحکمت اشراق،حکمت متعالیه)

    پایان‌نامه۲۰۱۲وزارت علوم، تحقیقات و فناوری - دانشگاه فردوسی مشهد - دانشکده الهیات و معارف اسلامی شهید مطهریزهرا تربران

    یکی از مسائلی که درتاریخ فلسفه به عنوان بحثی کلیدی در حوزه ی فلسفه طبیعت مطرح بوده و در حقیقت وجه اشتراک میان اندیشه فلسفی وعلم طبیعی شناخته شده است باور به ترکیب جسم از دو جوهر مجزا به نام ماده و صورت است. اگر چه این اندیشه در حکمت مشاء و فلسفه ی ارسطو امری مسلم تلقی می شده است

  • بررسی تطبیقی جهان نگری کهن ایرانی و حکمت اشراق وتاثیر آن بر نگارگری اسلامی

    پایان‌نامه۲۰۱۲دانشگاه آزاد اسلامی - دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی - دانشکده هنر و معماریمحسن کرمی

    در جهان بینی ایرانی، فرزان روشنی(فلسفه ی نور-حکمت اشراقی) است که بیشتر پدیده ها در هنرهای دیداری به آن پایان می گیرد.چرا که خداوند،روشنی بی پایان است . در آیین مهر و مزد یسنا و در باورهای مانی است که روشنی(نور) از ارزش و فرخندگی والایی برخوردار می گردد.پس از آنها،در اسلام است که

اسناد مشابه

  • جایگاه نور در حکمت اشراق

    مقاله۲۰۱۳اندیشه دینیسیدمحمدعلی دیباجی

    زبان فلسفی شیخ اشراق، زبان نمادها و استعاره‌های اشراقی است. در این میان واژه‌ی نور از ویژگی خاصی برخوردار است. نور و واژه‌ی مقابل آن ظلمت، با ظرفیت معنایی زیاد خود بسیاری از معانی ناظر به خارج و اعتبارات مربوط به آن در فلسفه‌ی رسمی (مشایی) را در خود جای داده است؛ معانی وجود، شیئی

  • جایگاه نور در حکمت اشراق

    مقاله۲۰۱۳فصلنامه اندیشه دینی دانشگاه شیرازسیدمحمدعلی دیباجی
  • عقل فعال و طباع تام در حکمت اشراق و اندیشه شیعی

    مقاله۲۰۱۷پژوهش های فلسفیطاهره کمالی زاده، فاطمه اصغری

    عقل فعال در فلسفه اسلامی، عقل دهم از سلسله عقول دهگانه مشائی است که فعلیت عقل بالقوه انسانی در سایه اتحاد یا اتصال به عقل فعال تحقق مییابد. این حقیقت عقلانی در حکمت اشراق نقش وسیعتر و جذابتری را ایفا میکند. این پژوهش بر طبق سنت روششناسی مطالعات تطبیقی به تحلیل و تطبیق آرائ اشراقی

  • بررسی نقش سه عارف خطّه قومس در حفظ و استمرار اندیشه خسروانی و حکمت اشراق

    بایزید بسطامی، ابوالحسن خرقانی و علاءالدوله سمنانی، سه تن از عرفای برجسته ایرانی در خطه قومساند که هر یک مقامی خاص در عرفان اسلامی دارند. یکی از مفاهیم برجستهای که در اقوال و آثار این بزرگان نمود پررنگی دارد، مفهوم «نور و روشنایی» است و این مسأله حتی در عنوان آثار و اقوالی نیز که

  • تعبیر «خمیره ازلی» و مساله «احیاء یا تاسیس؟» در حکمت اشراق سهروردی

    مقاله۲۰۲۰تاریخ فلسفهعلی بابایی

    در حکمت » خسروانی حکمت «و ارتباط آن با » ة ازلیخمیر«تعبیر هدف ی شده تا برخی از محققان نظیر هانری کربن، یاشراق، دستمایه ت سهروردی را احیای حکم » عمر ۀطرح عظیم هم « حکمت اشراق و نقرائ، نویسندهبه اعتقاد .ایران باستان موسوم به حکمت خسروانی بدانند کار سهروردی نشان میدهد که در حکمت اشر

  • نقد خوانشهای شرق‌محور و غرب‌محور از حکمت اشراق سهروردی

    مقاله۲۰۲۴تاریخ فلسفهعلی بابایی

    حکمت اشراق سهروردی از وجوه مختلف برای محققان، اعم از مسلمان و غربی، جالب توجه بوده است. در دورۀ معاصر نیز افراد و گروههای بسیاری درصدد تفسیر نسبت حکمت اشراق با حکمتهای پیشین برآمدهاند. تنها بعنوان نمونه، میتوان دو تن از محققان غربی را نام برد که تحقیقاتی تأثیرگذار در اینباره انج