اخلاق نقد در نهج البلاغه
چکیده
نقد یکی از پدیده های اجتماعی است که در فرهنگ اسلامی به رسمیّت شناخته شده است. اهمّیّت نقد بدین سبب است که این مقوله عاملی اساسی برای رشد، تعالی و پویایی فرد و جامعه محسوب می شود. پژوهش های بسیاری در این حوزه صورت گرفته است امّا هیچ کدام کتاب شریف نهج البلاغه را به صورت تخصصی مطمح نظر قرار نداده و اصول آن را نجسته اند. پژوهش حاضر، با بهره گیری از روش توصیفی – تحلیلی و با استفاده از منابع اسنادی و کتابخانه ای، به بررسی اصول اخلاقی نقد در نهج البلاغه می پردازد و از رهگذر تتبع در کلمات حضرت، شاهراه اصلی تحقّق بخشی به جامعه ی سالم در سایه ی گفتمان انتقادی را به بحث و گفتگو می نشیند. این پژوهش به روشنی نشان می دهد که با تکیه بر نهج البلاغه می توان - دست کم برخی از- اصول مطرح در اخلاق نقد از منظر امام علی را استخراج نمود. برخی از این اصول ناظر به انتقادکننده و شماری از آن ها معطوف به انتقادشونده است. مهم ترین اصول ناظر به انتقادکننده عبارتند از: تقدم نقد خویشتن، به کارگیری ادبیات مناسب، مشخص کردن انتظارات، بیان شایستگی ها، انطباق بر تعالیم و آموزه-های قرآن و سنت، پرهیز از توبیخ گرفتاران، ریشه یابی ضعف و فساد، تکیه بر استدلال منطقی، عفت در کلام و تعیین معیار و مهم ترین اصول معطوف به انتقاد شونده، استقبال از نقد، تأکید بر انتقاد پذیری است.