تحولات سیاسی آذربایجان از جنگ جهانی اول تا جنگ جهانی دوم
چکیده
منطقه آذربایجان از گذشته های دور در تاریخ تحولات ایران نقش مهمی ایفاء نموده است و با تشکیل سلسله قاجاریه و آغار جنگ جهانی اول و در پی آن تأسیس حکومت پهلوی، این منطقه به کانون بسیاری از تحولات تبدیل شد. از این رو، بررسی تحولات سیاسی آذربایجان از جنگ جهانی اول تا جنگ جهانی دوم مسأله و موضوع اصلی این پژوهش را تشکیل می دهد. و آن اینکه علل و عوامل زمینه ساز تحولات سیاسی آذربایجان و نتایج مرتبط با آن در این برهه زمانی چه بوده است؟ که پاسخ به این سوال از یک سو جایگاه و اهمیت این منطقه را در تحولات سیاسی تاریخ معاصر ایران نمایان ساخته و از سویی دیگر به بخشی از تاریخ محلی آذربایجان پرتوافکنی می کند. لذا براساس فرضیه های پژوهش، منطقه آذربایجان در این برهه تاریخی به خاطر عواملی نظیر؛ داشتن موقعیت ویژه جغرافیایی و سیاسی، ضعف حکومت مرکزی و نابسامانی اوضاع کشور، تنوع قومی و تفاوت های مذهبی و دینی، گوناگونی شیوه معیشتی، تحریک دول بیگانه و ناآگاهی مردم، سیاست های تبعیض آمیز و اصلاحات غربگرایانه رضاشاه و سوء مدیریتی حاکمان محلی، دچار یکسری حوادثی مانند؛ شورش جیلوها و سمیتقو، قیام شیخ محمد خیابانی، کودتای لاهوتی، شورش پادگان سلماس و قیام ملاخلیل و ... گشت. که منجر به تحمیل مصائب و خسارات فراوان به مردم بی گناه و گسترش نفوذ و سلطه بیگانگان و مستبدین داخلی بر منطقه آذربایجان گردید.