بررسی رابطه وظیفه گرایی با نتیجه گرایی
چکیده
نظریّات وظیفهگرایانه در تقابل با نظریّات نتیجهگرایانه بهتر فهمیده میشوند و در فلسفه اخلاق، عموماً در اشاره به انگارههای اخلاقی غیر نتیجهگرایانه به کار میروند. یکی از مهمترین دلالتهای وظیفهگرایی این است که رفتار شخص میتواند نادرست باشد، حتی اگر نتایج آن بهترین نتایج ممکن باشد. نتیجه گرایی به آن دسته از نظریّات اخلاقی اطلاق میشود که بنابر آنها، نتایج اعمال مبنای هر حکم اخلاقی معتبر درباره آنهاست. پس، بر اساس نتیجه گرایی، عملِ اخلاقاً درست عملی است که به بهترین نتایج منتهی می شود. در تقابل با نتیجه گرایی، وظیفهگرایی بر اینکه مردم چگونه مقاصد خود را عملی کنند، تأکید می ورزد و آن را از چرایی انجام عمل مهمتر می داند. بر اساس نظریّات وظیفهگرایانه، ما وظیفه داریم که بعضی از اعمال را انجام دهیم و از انجام دادن بعضی از اعمال خودداری کنیم؛ این وظیفه، از ماهیت خود عمل ناشی میشود و نه از نتایجی که با انجام گرفتن عمل حاصل میشوند. در این مقاله، علاوه بر شرح و تحلیل نظریّات نتیجهگرایانه و همچنین نظریّات وظیفهگرایانه، به بررسی رابطه این دو دسته از نظریّات اخلاقی می پردازیم. فلسفه اخلاق جدید، علاقه بیشتری به این مسئله که چگونه مؤلّفه های وظیفه گرایانه میتوانند با نتیجه گرایی ترکیب شوند، نشان میدهد.