تشابه اسمی، تفاوت ماهوی نقدی بر مقاله علی ابن ابی طالب در دائرة المعارف اسلام

محمدرضا هدایت پناه

Abstract(in Persian; no English abstract is available)

نوشتار حاضر نقد مقاله علی بن ابی طالب نوشته وگسیا وگلی یری است که در دائرة المعارف اسلام به چاپ رسیده است. چهره ای که از علی(ع) در این مقاله ترسیم شده، غیرواقعی و تحریف شده است. در تمام مقاله، سه محور اساسی درباره شخصیت سیاسی ـ مذهبی علی(ع) مورد تأکید و توجه مؤلف قرار گرفته است: الف) علی(ع) و خلفا; ب) علی(ع) و مواجهه با مخالفان; ج) علی(ع) و کفایت لازم سیاسی و اجتماعی برای حل مشکلات حکومت. در قسمت اول، نویسنده می کوشد تا سیاست علی(ع) را در مواجهه با خلفا سیاستی کاملا خصمانه نشان دهد; به گونه ای که خواننده تصور می کند علی(ع) کاری جز مانع تراشی و منازعه با خلفا نداشته و به هنگام شورش بر عثمان، نه تنها از شورشیان حمایت کرده، بلکه رهبری آنان را نیز بر عهده داشته است. بر این اساس، مؤلف کار او را در پذیرش خلافت از طرف این گروه، تخطئه کرده است. در قسمت دوم، سیاست علی(ع) را در مواجهه با مخالفان حکومتش سیاستی خشن، افراطی و برآمده از خصوصیات اخلاقی او نشان داده است. از طرف دیگر کوشیده تا مطالبات دشمنان او را تا حد ممکن محق جلوه دهد. در بخش سوم، نویسنده به مناسبت های مختلف نشان داده که علی(ع) کفایت لازم سیاسی را برای اداره حکومت و حل مشکلات نداشته، به گونه ای که خود از تصمیمات و اقداماتش پیوسته پشیمان می شده است. با توجه به موارد فوق، در نقد این مقاله سعی شده تا با استناد بر منابع معتبر تاریخی شیعه و اهل سنت برداشت های غیرواقعی نویسنده نشان داده و چهره واقعی علی(ع) به تصویر کشیده شود.