بررسی رمان های احمد محمود از منظر ساخت گرایی تکوینی
چکیده
ساخت گرایی تکوینی شاخه ای از جامعه شناسی ادبیات است که لوسین گلدمن بر اساس نظریات گئورگ لوکاچ، مارکس، هگل و ژان پیاژه بنا نهاد. این نظریه در ایران با کتاب واقعیت اجتماعی و جهان داستان اثر جمشید مصباحی پور معرفی شد و سپس با ترجمه های محمدجعفر پوینده رواج و گسترش یافت. این رساله می کوشد از همین منظر، رمان های احمد محمود را بررسی نماید. بدین منظور نوشته ی حاضر به پنج فصل تقسیم شده است: فصل نخست به مقدمه و کلیاتی چون مسئله، پیشینه، هدف و ضرورت تحقیق اختصاص یافته است. فصل دوم مبانی نظری تحقیق را در بر می گیرد. در این فصل پس از بررسی جامعه شناسی ادبیات در غرب و جامعه شناسی ادبیات در ایران به ساخت گرایی تکوینی و مفاهیم بنیادین آن از قبیل جهان بینی، کلیت، تحلیل درونی و تحلیل بیرونی متن پرداخته شده است. فصل سوم به شرح زندگی احمد محمود و مرور آثار وی می پردازد. هدف از این فصل آشنایی با زندگی نویسنده و ارتباط آن با متنِ رمان ها و همچنین بینامتنیت در رمان ها و داستان های کوتاهِ وی و روند تغییر سبک و نگرش او در طی زمان بوده است. در فصل چهارم رمان های احمد محمود به ترتیب توالی تاریخی نقد و تحلیل شده است. در این قسمت خواننده با تحلیل درونی رمان و ارتباط آن با وقایع بیرونیِ جامعه آشنا می شود و شاهد تأثیر کودتای بیست و هشت مرداد در همسایه ها، اعدام افسران حزب توده در داستان یک شهر، هجوم عراق به ایران و آغاز جنگ تحمیلی در زمین سوخته، حکومت دیکتاتوری در آدم زنده، پیروزی انقلاب اسلامی در مدار صفر درجه و ترکیب خرافات با مذهب و تأثیر آن در ساختار اجتماعی ایران در درخت انجیر معابد خواهد بود. فصل پنجم حاوی جمع بندیِ مباحث و نتیجه گیری است. نتایج حاصل از این تحقیق نشان می دهد دو رمان زمین سوخته و داستان یک شهر به دلیل نقص های آشکاری مانند ضعف فضاسازی، عدم پرداخت درست شخصیت ها و نبود یکدستی و انسجام در زمره آثار ضعیف و رمان های همسایه-ها، مدار صفر درجه و درخت انجیر معابد به دلیل غنای محتوایی، انسجام متن و رعایت عناصر داستان یادگارهای درخشان این نویسنده ی بزرگ هستند.